Rembrandt 400 Leiden

Leiden in ontwikkeling

In Rembrandts vroege jeugd gaat het goed met Leiden. De economie bloeit als nooit tevoren en op het gebied van godsdienst heerst er een grote tolerantie. Mensen van allerlei komaf trekken naar Leiden. De stad krijgt een multicultureel karakter. Leiden ontwikkelt zich in het eerste kwart van de 17de eeuw tot een ontmoetingspunt voor geleerden. Leiden is een bruisende, internationale stad. Er wonen maar liefst 24.000 mensen.

Rembrandt naar school

Rembrandts ouders sturen hem op tienjarige leeftijd naar de Latijnse school aan de Lokhorststraat 16. Het schoolgebouw van bouwmeester Lieven de Key staat er nog steeds. Alle lessen worden in de Latijnse taal gegeven. Ook onderling is Latijn de spreektaal en de scholieren leggen hun examens af in de klassieke taal. Op zijn vijftiende schrijft Rembrandt zich in aan de Universiteit, maar van studeren is niet veel gekomen. De inschrijving gaf hem wel het voordeel van vrijstelling van de schutterij (de stadswacht) en belastingvrij bier en wijn.


De Latijnse school
bron: Johan Steenbergen Fotografie

Rembrandt in de leer

Na zijn schooltijd gaat Rembrandt in de leer bij de Leidse kunstenaar Jacob Isaacszoon van Swanenburgh (1572-1638). Daarna werkt hij zes maanden in het atelier van Pieter Lastman (1583-1633) in Amsterdam. Begin 1624 vestigt Rembrandt zich in Leiden als zelfstandig kunstenaar. Als vrije ondernemer ziet hij dat zijn beste kansen op de Leidse markt liggen.

'Het echte werk'

Als leerjongen in het atelier van Van Swanenburgh oefent Rembrandt in het gebruik van verschillende materialen en technieken. Hij bekwaamt zich in de voorbereidingen die een schilder dient te treffen voordat hij kan schilderen. Hij maakt zich eerst de tekenkunst meester. In pen, inkt en krijt tekent hij modellen en voorbeelden van andere meesters na. Pas dan is Rembrandt klaar voor 'het echte werk': schilderen in olieverf.

Kunst'scène' in Leiden

Aan het begin van de 17de eeuw werken veel kunstenaars in Leiden, maar de kunst'scène' is niet bijzonder interessant. Een enkel schilder is nu nog bekend. Een belangrijke Leidse portrettist is Joris van Schooten (1587-1651). De schilder van stillevens is Jan Davidszoon de Heem (1606-1683). De bekendste landschapschilder is Jan van Goyen (1596-1656). Rembrandts leermeester, Van Swanenburgh, legt zich toe op het 'hoogste' genre: het historiestuk. Deze schilderijen verbeelden mythologische of bijbelse verhalen of onderwerpen uit de klassieke en vaderlandse geschiedenis.

Constantijn Huygens

Tegen deze achtergrond is het talent van Rembrandt des te opvallender. Maar voor tijdgenoten zijn Rembrandt en zijn leeftijdgenoot, vriend en tevens schilder Jan Lievens slechts beginnelingen. Constantijn Huygens is secretaris van achtereenvolgens Frederik Hendrik, Willem II en Willem III. Als Huygens Rembrandt en Lievens in de winter van 1628 bezoekt, onderkent hij hun talent onmiddellijk. Huygens is op dat moment secretaris van Frederik Hendrik en door zijn enthousiaste verhalen krijgen Lievens en Rembrandt hun eerste opdrachten aan het hof.

Rembrandt maakt carrière

De loopbaan van Rembrandt begint een vlucht te nemen. In Leiden neemt hij twee leerlingen aan, waaronder de beroemde Gerard Dou en Isaack de Jouderville. Rembrandt bekwaamt zich in etsen, een vaardigheid waar hij zeer beroemd mee wordt. Tot 1633 signeert Rembrandt zijn etsen met 'RHL', wat staat voor 'Rembrandus Hermanni Leidensis'. In 1631 vindt Rembrandt het tijd om zijn werkterrein te verleggen. Hij laat zijn vormingsjaren in Leiden achter zich en vestigt zich als jonge meester in Amsterdam. Leiden neemt afscheid van een groot meester in wording.